XIX wieczna szkoła w Wierzbicy

Pierwszą wzmiankę o istnieniu szkoły w Wierzbicy spotykamy za czasów Księstwa Warszawskiego. Zawiązało się wówczas tzw. Towarzystwo Szkolne w Wierzbicy oraz tzw. Dozór Szkolny sprawujący opiekę nad szkołą. W skład Dozoru Szkolnego wchodził dziedzic lub jego zastępca, proboszcz, burmistrz lub wójt oraz jeden lub dwaj miejscowi gospodarze. Naukę miały wtedy rozpoczynać dzieci miejskie od 6-go, a wiejskie od 8-go roku życia. Nauka trwała zazwyczaj 5 – 6 lat. Wierzbica należała wtedy do Departamentu Radomskiego. W styczniu 1811 r. nauczycielem w tutejszym mieście -Wierzbica był dwudziestopięcioletni pan Zelik, a w grudniu powinności nauczycielskie pełnił starszy od niego o 15 lat pan Jakubowicz. Uczono wówczas: czytać, pisać, rachować, nauki moralnej i religii. Trudno jest ustalić, czy od tego czasu szkoła w Wierzbicy trwała bez przerwy.  W opisie historycznym „narodowego” miasta Wierzbicy, sporządzonym z dnia 9 lipca 1820 r. przez ówczesnego burmistrza Michała Urbańskiego, nie ma wzmianki o szkole, natomiast w aktach metrykalnych pod datą 2 maja 1821 r. spotykamy tu nazwisko nauczyciela, pana Tomasza Średnickiego. Pełnił on tę funkcję do 29 października 1823 r. Prawdopodobnie po nim nauczycielem w Wierzbicy był pan Ignacy Bogdański, który podczas powstania listopadowego służył w wojsku. Następnie w latach 1830 – 1832 nauczycielem był pan Jan Lisowski. Po powstaniu listopadowym rząd rosyjski zaczął dążyć do rusyfikacji szkolnictwa. W 1833r. car wydał nową ustawę. Zniesiono wtedy Dozory Szkolne, a ich miejsce zajęli opiekunowie, którymi mianowani byli przeważnie tutejsi proboszczowie. W 1855r. opiekunem szkoły był ówczesny proboszcz ks. Antoni Brzyski. 16 lipca 1855 r. na stanowisko nauczyciela w Wierzbicy został mianowany Stanisław Kopczyński. W pierwszych latach jego pracy nauczycielskiej dawało się odczuć pewne złagodzenie  w rusyfikacji szkoły. W 1856r. nauczycielem w Wierzbicy został pan Kajetan Słomiński. W czasie Powstania Styczniowego i później, szkoła w Wierzbicy mieściła się w wynajętym budynku, należącym do pana Józefa Gielniowskiego. W 1870 roku nastały czasy totalnej rusyfikacji szkoły. Akta zaprowadzono w języku rosyjskim. Rodzice niechętnie posyłali wtedy swoje dzieci na naukę. Opiekunem szkoły był wtedy wójt Wierzbicy – pan Kwiecień. 2 maja 1872 r. z funkcji nauczyciela  został zwolniony Stanisław Kopczyński. Władze szkolne stwierdziły, że nie zna języka rosyjskiego, więc nie nadaje się na nauczyciela. Prawdopodobnie nie był wygodny dla rządu rosyjskiego, a pracował w Wierzbicy prawie 16 lat. Jego miejsce zajął pan Ludwik Kargulewicz, przeniesiony z Fałkowa, powiatu koneckiego. Jednak i on  po paru miesiącach wyjechał. Od tego czasu nauczyciele dość często się zmieniali. Budynek szkolny  od  pana Gielniowskiego przeniesiono do domu Józefa Grabskiego w Rynku. Dom był drewniany, czteroizbowy z sienią, kryty gontem i częściowo szalowany. Dwie izby zajmowała szkoła, trzecią od Rynku nauczyciel, a od podwórza mieszkał pan Józef Ciszek. Od grudnia 1891r. szkoła mieściła się w budynku własnym przy urzędzie gminnym. Dwie izby były przeznaczone na sale szkolne, a dla nauczyciela był jeden pokój z kuchnią. Skład Dozoru Szkolnego był wtedy następujący: Wójt Gminy Wierzbica – Łukasz Sierawski, pisarz gminy – Antoni Wroński oraz Szymon Dujka i Adam Rafalski.

Szkoła  w początkach XX wieku

  11 maja 1908r. odbyło się zebranie mieszczan z Wierzbicy w sprawie budowy nowego budynku szkoły. Uchwalono nawet kupno placu pod budowę, ale przed I wojną światową jednak do tej inwestycji nie doszło, gdyż nie wyraziło na to zgody Warszawskie Gubernatorstwo. W czerwcu  1914 r. nauczycielka Wierzbicy – pani  Katarzyna Wojciechowska wyjechała na wakacje do Radomia, powierzając opiekę nad sprzętem szkolnym i własnym mieszkaniem wójtowi. Wybuchła I wojna światowa. Nauczycielka wróciła do Wierzbicy 30 października 1914 r. i zastała splądrowane mieszkanie oraz zniszczone urządzenia szkolne. Dokonały tego wojska nieprzyjacielskie. W maju 1915 roku osada Wierzbica została spalona. Przyszły czasy okupacji. 2 listopada 1916 roku Urząd Gminy wystąpił do Komendy Obwodowej w Radomiu o otwarcie szkoły. Od 12 grudnia był już pierwszy nauczyciel w Wierzbicy, zaś od 14 stycznia 1917 roku rozpoczęła się nauka. Do szkoły zgłoszono 149 dzieci, które rozdzielono na trzy oddziały. Kierownik szkoły wystąpił do Komendy Obwodowej o mianowanie do Wierzbicy drugiej siły nauczycielskiej. Przewodniczącym miejscowej Rady Szkolnej był wtedy pan Jan Grabski. Tymczasem w prowizorycznie wykończonej sali pękał sufit i rysowały się ściany. Z tego powodu przerwano naukę. Po trzech dniach znowu prowadzono lekcje, gdyż komisja wyznaczona spośród członków miejscowej Rady Szkolnej orzekła, że taki stan sali nie naraża na szwank zdrowia dziatwy szkolnej. W marcu 1917 r. obowiązki nauczycielki objęła pani Janina Buchowska. Kierownikiem szkołyzostał  pan Stefan Majewski, zaś niedługo po nim, bo od 1 września 1917 rokupan Mieczysław Bugajski. Od listopada 1917 r. kierownictwo szkoły zostało powierzone panu Józefowi Targoniowi, który poprzednio był nauczycielem w Jastrzębiu. Drugą siłą nauczycielską była nadal pani Janina Buchowska. W 1925 roku oddano nowy budynek szkolny, w którym młodzież kończyła 7 klas. Budynek ten to późniejsza Izba Porodowa, a potem Dom Spokojnej Starości.

Szkoła w okresie międzywojennym

W 1932 roku kierownikiem 7 –klasowej Publicznej Szkoły Powszechnej był pan Antoni Chrząszcz. Na podstawie zgromadzonych materiałów kroniki szkolnej wiemy, że od 1933 roku szkoła posiadała patrona, a był nim prezydent Ignacy Mościcki.

Fot.1 Rok szkolny 1933/34. Kierownikiem szkoły był pan Antoni Chrząszcz.
Fot.2 Rok szkolny 1933/34. Spółdzielnia Szkolna „ Jedność”.
Opiekunem uczniów była Pani Chrząszczowa
Fot.3 Grono pedagogiczne i ostatnia Rada Pedagogiczna – rok szkolny 1934/35

W maju 1935 roku zmarł Józef Piłsudski (por. fot 3 fotografia na ścianie). Uczniowie Wierzbicy ze sztandarem szkoły wyruszyli na stację kolejową do Jastrzębia, aby tam oddać hołd patriocie, którego ciało przewożono z Warszawy do Krakowa.
Na powyższym zdjęciu (por.fot.3), pierwszy od prawej to pan Adam Biegun. Był zawodowym żołnierzem, ale też nauczycielem (prawdopodobnie przysposobienia obronnego), a potem kierownikiem szkoły. W 1939 wyruszył na wojnę. Przy biurku siedzi jego żona, z domu Szlezinger – uczyła muzyki.

Fot.4 7 – klasowa Szkoła Powszechna w Wierzbicy – fotografia z 13 czerwca 1935 roku przedstawiająca dzieci na boisku przed szkołą.
Fot.5 21 czerwca 1938 roku. Kierownikiem szkoły był pan Adam Biegun

Szkoła w okresie okupacji hitlerowskiej

W okresie okupacji szkoła funkcjonowała z przerwami. Dzieci i młodzież pobierały naukę na tajnych kompletach.

Fot.6 Uczniowie przed szkołą – rok 1944.
Fot.7 Przed szkołą – rok 1946.

Lata pięćdziesiąte XX wieku

Pierwszym powojennym kierownikiem szkoły do 1953 roku był pan Tadeusz Kubicki. Zawiązał się wtedy pierwszy Komitet Rodzicielski. W 1954 roku kierownikiem szkoły mianowany został pan Jan Leguła. W 1955r. patronat nad szkołą objęła Cementownia „Wierzbica”.  W tym też czasie powstał projekt budowy nowej szkoły na osiedlu robotniczym. W 1958 r. rozpoczęły się pierwsze prace budowlane. W 1959 oddano nowy budynek szkoły, który do dziś mieści się przy ulicy Żeromskiego 62.

Lata siedemdziesiąte XX wieku

W tym okresie funkcję dyrektora szkoły pełnił pan Stanisław Kroczek. 3 września 1979 r. Zbiorczej Szkole Gminnej w Wierzbicy  nadano imię Stefana Żeromskiego oraz wręczono Sztandar Szkoły.

Fot.9 3 września 1979 rok
Uroczyste wręczenie sztandaru oraz nadanie szkole imienia Stefana Żeromskiego

Lata osiemdziesiąte XX wieku

Rok szkolny 1984/1985 rozpoczął się w nowym systemie organizacyjnym administracji szkolnictwa. Najwyższą władzą oświatową w Gminie był Inspektor Oświaty i Wychowania. Funkcję tę powierzono panu Stanisławowi Kroczkowi – byłemu Gminnemu Dyrektorowi Szkół i jednocześnie byłemu już Dyrektorowi Gminnej Szkoły w Wierzbicy. W 1984 r. na stanowisko dyrektora Zbiorczej Szkoły Gminnej w Wierzbicy została powołana pani Jadwiga Piskorz, zaś wicedyrektorem została wówczas pani Helena Dujka.

Fot.10 Rok szkolny 1980/81 Grono pedagogiczne. Dyrektorem szkoły jest pan Stanisław Kroczek (trzeci od lewej).
Fot.11 Rok szkolny 1984/1985. Nowo wybrana dyrektor szkoły – pani Jadwiga Piskorz dokonuje uroczystego otwarcia nowego roku szkolnego ze ślubowaniem klas pierwszych.
Fot.12 Rok szkolny 1984/1985 . W latach osiemdziesiątych w naszej szkole prężnie działają drużyny harcerskie i zuchowe pod skrzydłami pani Danuty Łozińskiej, nauczycielki historii ( miejsce siedzące- piąte od prawej).
Fot.13 Grono pedagogiczne – rok szkolny 1985/86

Lata dziewięćdziesiąte XX wieku

Fot.14 Nauczyciele i uczniowie

W okresie wyżu demograficznego w roku szkolnym 1992/93, na potrzeby szkoły przekazano budynek po przedszkolu dla klas I-III tzw. „ mała szkoła”. Przekazania z obrzędem poświęcenia budynku dokonał pan Jacek Kuna. W czasie wakacji w 1998 r. został przeprowadzony generalny remont „ małej szkoły” . W tamtym okresie dyrektorem szkoły była nadal pani Jadwiga Piskorz, zaś wicedyrektorami: pani Maria Woźniczka oraz pani Danuta Łozińska.

Z dniem 1 września 1999 roku dochodzi do reformy systemu oświaty w Polsce, na mocy której powstają sześcioklasowe szkoły podstawowe oraz  trzyletnie gimnazja . W dotychczas funkcjonującej ośmioklasowej Publicznej Szkole Podstawowej w Wierzbicy zmienia się  kadra nauczycieli. Powstają obok siebie dwie niezależne szkoły. Początkowo mieszczą się wspólnie w budynku przy ulicy Żeromskiego 62, ale od 2001 roku Publiczne Gimnazjum otrzymuje nowy, wybudowany  gmach szkolny przy ulicy Wiatracznej 8. Dyrektorem Publicznej Szkoły Podstawowej im. S. Żeromskiego w Wierzbicy jest jeszcze pani Jadwiga Piskorz, a po niej od 2002 roku to stanowisko otrzymuje pani Renata Piskorz.

Fot.15 Rok szkolny 1999/2000
Grono pedagogiczne oraz dyrektor szkoły – pani Jadwiga Piskorz (czwarta od prawej).

Nowe stulecie czyli XXI wiek

Fot.16 Rok szkolny 2002/2003

Grono nauczycieli z dyrektor szkoły, panią Renatą Piskorz (trzecie miejsce siedzące od lewej strony).Wicedyrektorem szkoły była pani Maria Woźniczka (czwarte miejsce siedzące od lewej strony), a po niej Pani Anna Żurek(pierwsze miejsce siedzące od lewej strony).

1 września 2008 roku Wójt Gminy Wierzbica, pan Dariusz Myśliwiec powierzył stanowisko dyrektora szkoły pani Anecie Mazur. Wicedyrektorem szkoły została wtedy pani Edyta Sodel.

Fot.17 Rok szkolny 2010. Dzień Edukacji Narodowej
Fot.18 Grono nauczycieli oraz pracowników obsługi w Dniu Nauczyciela ( piąta od prawej strony stoi dyrektor szkoły – Aneta Mazur), rok szkolny 2011/2012.

W latach 2008 – 2011 w szkole realizowane były projekty unijne, wdrażane innowacje pedagogiczne, nastąpił rozwój kompetencji kluczowych w zakresie cyfryzacji i nowych technologii informacyjnych. Szkoła rozbudowała bazę dydaktyczną. Powstała nowa internetowa strona szkoły. Ostatnie zapisy wydarzeń szkolnych w kronice papierowej naszej szkoły dotyczą roku 2010. Nauczyciele zaczynają posługiwać się dziennikiem elektronicznym. W pracowniach pojawiają się laptopy, komputery oraz tablice interaktywne. Szkoła w Wierzbicy wkroczyła dużymi krokami w XXI wiek.

W 2017 roku nadchodzi kolejna zmiana w polskim szkolnictwie i systemie edukacji. Wygasają trzyletnie gimnazja, a powracają ośmioklasowe szkoły podstawowe oraz czteroletnie licea.

1 września 2019 roku dyrektorem Publicznej Szkoły Podstawowej im. Stefana Żeromskiego w Wierzbicy zostaje pani Agnieszka Sarnat, zaś pani Urszula Ziętek otrzymuje stanowisko wicedyrektora. Szkoła nadal się rozwija i modernizuje. Niespodziewanie przychodzi trudny rok 2020, kiedy na Świecie rozprzestrzenia się epidemia grypy zwana pandemią covid-19. To powoduje, że od marca 2020 roku szkoły funkcjonują w szczególnych warunkach sanitarno – epidemiologicznych: uczniowie pozostają w domach, a nauczyciele udzielają lekcji w sposób zdalny za pośrednictwem dostępnych, nowoczesnych technologii komunikacyjnych on-line.

 Zebrała: Krystyna Tuzimek i Anna Bobrowska

Źródła:
1. „Wierzbica”  – autor  Aneta Czyżewska ;  Stowarzyszenie Oświatowe Sycyna, rok wydania 2004.

2. Zarchiwizowane kroniki szkolne dostępne na stronie Radomskiej Biblioteki Cyfrowej:
https://tiny.pl/rzp8q

Zapraszamy Wszystkich do poszukiwania nowych materiałów i ubogacania  historii naszej szkoły
o nowe treści i fakty, na temat których nie mamy wiedzy.
Wyrażamy nadzieję na kontynuację kroniki szkolnej w przyszłości.